Maandag 21 november 2011 in de Vredehorst, Tarthorst 1 te Wageningen.
Aanvang 20.00 uur.

‘In de voetsporen van Willem III’

Patrick Jansen
directeur stichting  probos

 Het Renkums beekdal vervult een belangrijke ecologische corridorfunctie van de Veluwe naar de uiterwaarden van de Rijn en verder. Veel minder bekend is dat het beekdal zeer rijk is aan historisch erfgoed. Het beekdal vormt de grens tussen de hoge, droge land en het vochtige, voedselrijke land, waardoor het al zeer lang een geschikte plek is om te leven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat we nu nog sporen vinden van beschavingen van voor de jaartelling, bijvoorbeeld grafheuvels, celtic fields en karrensporen. De bijzondere voorwerpen die bij opgravingen in 1891 zijn gevonden zijn nu pronkstukken in Museum Het Valkhof te Nijmegen. Vanaf die tijd vinden we allerlei historische elementen die het gebied een bijzondere uitstraling geven. Het gebied staat bekend om zijn sprengen, maar er is zoveel meer te bewonderen dat het gebied zijn bijzondere karakter geeft, zoals doelebomen, bezandingsgreppels, lanen, bospoelen en natuurlijk talloze sporen uit de tijd dat er in en rondom het Renkums beekdal gevochten werd tussen de Duitsers en de geallieerden in WO II. Denk hierbij bijvoorbeeld aan resten van loopgraven en mitrailleursnesten. Een bijzondere tijd is zonder twijfel geweest toen koning Willem III, na lang aandringen, eindelijk in staat was het huidige landgoed Oranje Nassau’s Oord te kopen. Hij liet er een prachtig paleis bouwen, die helaas door een voltreffer in WO II is vernietigd en niet weer is opgebouwd. Maar we vinden uit die tijd nog veel sporen terug, zoals de resten van het arboretum, de ijskelder en de inrijzuilen.

Patrick Jansen heeft zoveel mogelijk sporen uit het verleden op de landgoederen Oranje Nassau’s Oord, Oostereng en Keijenberg proberen te achterhalen en te beschrijven. Hierbij is veel nieuwe informatie over de gebiedsgeschiedenis toegevoegd. Hij probeert zo het landschap, maar vooral ook de historische elementen, zoals we die nu zien, te verklaren. Verschillende van deze historische elementen zijn de afgelopen jaren opgeknapt. Begin 2012 zal er een boek van hem verschijnen, waarin hij de lezer meeneemt op diverse wandelingen in het gebied. Hij beschrijft niet alleen de geschiedenis van het historisch erfgoed en het ontstaan van het landschap, maar ook zijn zoektocht naar deze informatie. Hierbij dwaalt hij regelmatig af naar persoonlijke associaties en zijn vak bosbeheer. In deze lezing krijgt u een voorproefje. Hij zal u meenemen op een ‘wandeling’ door het gebied en u vertellen over zijn zoektocht naar informatie en de soms verrassende, schokkende of ontroerende resultaten hiervan.

Op 8 november 2011 vond in ‘t Kerkheem in Bennekom voor een overvolle zaal de uitreiking plaats van het eerste exemplaar van het boek “De Bovenweg in Bennekom”.

Het werk uitgebracht door de historische vereniging Oud-Bennekom werd door Henk Gijsbertsen, een van de auteurs, na een korte inleiding ter hand gesteld aan Piet Woldendorp, voorzitter van de historische vereniging Oud-Wageningen.
Volgens Henk Gijsbertsen is het nu de beurt aan Oud-Wageningen om het vervolg van deze studie het licht te doen zien. De Bovenweg in Bennekom heeft immers haar vervolg in de Grintweg in Wageningen.
In zijn dankwoord toonde Piet Woldendorp zich vereerd. Vereerd om aanwezig te zijn bij zo’n eerbiedwaardige instantie.
Zeker als je dat afmeet aan de leeftijd. De historische vereniging Oud-Bennekom is opgericht in 1946, de historische vereniging Oud-Wageningen in 1973.

Het boek “Een Veluws Dorp” over Max van Hoffen, medeoprichter van en buitengewoon belangrijk voor de historische vereniging Oud-Bennekom, vormde voor Piet Woldendorp een eerste aanleiding om de geschiedenis van Wageningen en omgeving te bestuderen.
Zo schetste hij in zijn dankwoord het belang van de relatie tussen de historische verenigingen Oud-Bennekom en Oud-Wageningen.

Het boek “De Bovenweg in Bennekom” zal een mooie plek krijgen in de boekencollectie van het documentatiecentrum van de historische vereniging Oud-Wageningen.

Vervolgens hield Theo Michels een zeer gewaardeerd verhaal over de “Mariënhof en haar bewoners”.
Het buitenverblijf de “Mariënhof” bevond zich langs de grens van Bennekom en Wageningen en veel van de gebeurtenissen hielden verband  met Wageningen.

De historische vereniging Oud-Bennekom kan terugzien op een zeer geslaagde bijeenkomst.

Informatie over het boek ‘De Bovenweg in Bennekom’ kunt u vinden op de website van de historische vereniging  Oud-Bennekom

Jaargang 39, november 2011 nummer 4

C.D. Gast – Het verhaal van een huis.
Geschiedenis van Niemeijerstraat 4 te Wageningen

H.P. Lagerwerf – De restauratie van de kelder aan het Bowlespark.

G.L. Olinga – Groeten uit Wageningen (5)
Het verhaal van drie molens: De Vlijt, De Eendracht en De Ooievaar.

A.C. Zeven – De Nudebarrière
en het ‘Wageningse hek’ van de Wildenborch te Vorden.

A.C. Zeven – De straatnaamgeving van Wageningen-Hoog (west)
Hollandsesteeg, Marterlaan, Dr. ir. W.A.J. Oostinglaan, Oude Zoomweg, Papenpad, Dassenboslaan, Konijnenberglaan.

A.C. Zeven – Uit het gemeentearchief deel 44.
De terechtstelling van Aart Peters Keijser.
Schuren van de kroonluchters in de kerk.
Schapenoverlast
Wijzerklok op de Nudepoort.
Nieuwe klok in ca 1618.
Orgeltrappen en orgel bespelen.
’t Horologie staend in den toorn.
Zonnewijzer.
Antikraakwacht in 1731.
Haringen volgens oude gewoonte.
Zielig.

Najaarslezing en boekpresentatie historische vereniging Oud-Bennekom.
8 november 2011.

Geschiedenis in Beeld
De Bovenweg in Bennekom
Theo Michels
’t Kerkheem, Kerklaan 34, Bennekom
Aanvang 20.00 uur.

Op dinsdag 8 november presenteert de 65 jarige historische vereniging Oud-Bennekom tijdens de najaarslezing het eerste deel van haar nieuwe publicatiereeks ‘Geschiedenis in beeld’.

De najaarslezing 2011 van de historische vereniging Oud-Bennekom wordt verzorgd door Theo Michels. Hij onderzocht de geschiedenis van het landgoed Mariënhof aan de Bovenweg en deelt in de lezing van 8 november zijn bevindingen. Hij bewoont nu een deel van wat ooit het landgoed was en beschrijft onder andere de bonte stoet van bewoners die hem de afgelopen 150 jaar als bewoners voorgingen. Zijn lezing brengt het verhaal van De Mariënhof met tal van afbeeldingen en anekdotes tot leven.

Voorafgaand aan de lezing presenteert de vereniging Oud-Bennekom het eerste deel van haar nieuwe publicatiereeks ‘Geschiedenis in beeld’. Deel 1 is getiteld ‘De Bovenweg in Bennekom’. Hierin hebben de samenstellers Henk van Amerongen, Henk Gijsbertsen en Ad Nooij historische verhalen en vooral foto’s van het Bennekomse deel van de Bovenweg verzameld. Het eerste exemplaar wordt uitgereikt aan Piet Woldendorp, voorzitter van de historische vereniging Oud-Wageningen. De Bovenweg houdt immers niet op bij de gemeentegrens.

De bedoeling is om de komende jaren de reeks ‘Geschiedenis in Beeld’ uit te bouwen tot een serie publicaties waarin Bennekom deel voor deel vanuit historisch perspectief in beeld wordt gebracht. Belangstellenden kunnen op 8 november met korting kennis maken met de nieuwe reeks van de jubilerende vereniging. Eenmalig is ‘De Bovenweg in Bennekom’ met € 3,- korting te koop. Daarna is de publicatie te koop bij Novita en Het Kijk en Luistermuseum voor € 15,-

Historische Quiz over de geschiedenis van Wageningen

Woensdag 19 oktober om 20.00 uur in de Openbare Bibliotheek zal de Maand van de Geschiedenis 2011 in Wageningen van start gaan.

Na de opening en de inleiding over het thema ‘Ik en wij’ door Jean Gardeniers, voorzitter van Museum De Casteelse Poort, zullen Kees Gast en Ottolien Haze namens de historische vereniging Oud-Wageningen een Historische Quiz presenteren.
De quiz zal bestaan uit multiple choice vragen over onderwerpen uit de geschiedenis van Wageningen. In verband met het thema (‘Ik en wij’) zal ook een aantal vragen betrekking hebben op bijzondere groeperingen in de Wageningse gemeenschap.

Voor de ‘verse’ Wageningers die nog niet zo lang hier wonen, zijn er ook vragen die een beroep doen op de  algemene ontwikkeling.

De winnaar kan rekenen op een aantrekkelijke prijs en eeuwige roem tot in alle uithoeken van Wageningen. Ex aequo’s zullen niet worden getolereerd. Een barrage van extra vragen zal hoe dan ook de winnaar opleveren.

De toegang is gratis

Graag een potlood of ander schrijfgerei meenemen.

Een voorbeeld:

Waar is dit?:

Emmapark
Parkstraat/ hoek Dijkstraat
Junusbolwerk

Tijdens Festival Gelders Arcadië, vrijdag 7 oktober in Oosterbeek, presenteren Gelders Genootschap en Uitgeverij Matrijs de boeken “Kansen voor Gelders Arcadië” en “Gelders Arcadië. Atlas van een buitenplaatsenlandschap”. De gedeputeerde van de provincie Gelderland en de wethouders van Wageningen, Renkum, Arnhem, Rozendaal en Rheden nemen het eerste exemplaar in ontvangst. Beide publicaties zijn het eindresultaat van het project Nieuw Gelders Arcadië, dat Gelders Genootschap vier jaar heeft geleid.

De fascinatie voor Gelders Arcadië, de landgoederenzone van de Veluwezoom, is een oud gegeven en ook nu mogen we met recht trots zijn op dit erfgoed. Middeleeuwse kastelen, neoclassicistische landhuizen en postmoderne villa’s staan te midden van geometrisch en landschappelijk aangelegde tuinen en parken. Om dit erfgoed een toekomst te geven, moeten we niet alleen kijken naar instandhouding en behoud, maar juist ook naar de mogelijkheden die liggen in eigentijdse ontwikkelingen, bestemmingen en toepassingen.

Ter inspiratie voor de vele ontwerpopgaven die op individuele buitens én in de gehele landgoederenzone spelen, heeft Gelders Genootschap het boek ‘Kansen voor Gelders Arcadië’ geschreven. Naast mogelijkheden als het herstel van tuinen of de herbestemming van een landhuis worden verrassende, nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden geschetst, zoals het gebruik van biomassa, de aanleg van een natuurbegraafplaats of het bouwen van een nieuw landhuis op een oude huisplaats. Interviews met landgoedeigenaren, gemeenten, waterschappen en ontwerpers bieden een persoonlijk perspectief op de totstandkoming van een ‘nieuw’ Gelders Arcadië.

De provincie Gelderland stimuleert ontwikkeling van de zone. Gedeputeerde Annemieke Traag: “Ik hoop dat door investeringen de kwaliteit verder verbetert. Juist ook omdat je ziet dat de gemeenten (en de andere landgoedeigenaren) gezamenlijk beleid willen maken. De landgoederen gaan vaak over gemeentegrenzen heen en dat vraagt om een bovengemeentelijke aanpak. Ik wil graag dat de toeristisch/recreatieve potentie van Gelders Arcadië verder benut wordt.”

Gelders Genootschap is een onafhankelijke adviesorganisatie voor ruimtelijke kwaliteit. Kenmerkend is de integrale benadering van architectuur, stedenbouw, cultuurhistorie, archeologie en landschapsarchitectuur. Gelders Genootschap is in 1919 opgericht als vereniging van Gelderse gemeenten en bevordert sindsdien consequent de schoonheid van stad en land. Opdrachtgevers zijn gemeenten en ook andere overheden en organisaties. De ISO 9001-gecertificeerde organisatie geldt als expertisecentrum voor ruimtelijke kwaliteit.

http://www.geldersgenootschap.nl/

Het nut van (het archief van) het Nut
Lezing maandag 26 september 2011 in de Vredehorst te Wageningen
Aanvang 20.00 uur.

P.M. Kernkamp
Archivaris gemeente Wageningen.

De Maatschappij tot Nut van het Algemeen, kortweg: ‘t Nut, is in 1784 in Edam opgericht, met als doel beter onderwijs voor het volk. Goed onderwijs voor iedereen leidde volgens de oprichters namelijk tot “vorming, verbetering en beschaving van den burger”. In 1807 werd een Wageningse afdeling, een “departement”, opgericht.

Het Nut is in de ruim twee eeuwen van zijn bestaan bekend geworden door tal van initiatieven. Door het departement Wageningen werden lezingen en concerten georganiseerd, en werden o.a. een bank, kleuterschool en bibliotheek opgericht. Tussen 1835 en 1945 speelde het Nut een belangrijke rol in de Wageningse samenleving. Oudere Wageningers herinneren zich nog het grote Nutsgebouw dat tussen 1907 en 1966 in de Stationsstraat stond en waarin o.a. de Nutsspaarbank was gehuisvest.

Na de oorlog raakte de traditionele rol van het Nut langzaam overbodig doordat de overheid de meeste taken had overgenomen. In 1979 werd het departement Wageningen opgeheven. In 1984 is het archief van het departement aan de gemeente geschonken en sindsdien bevindt het zich bij het Gemeentearchief Wageningen, waar het in 1988 werd geïnventariseerd. Later kwamen nog aanvullingen binnen, zodat het archief in totaal zo’n 19 meter beslaat. In die meters is van alles te vinden over het Wageningen van de negentiende en twintigste eeuw.

De eerste editie van de Roll of Honour is in 1986 door de Vereniging Vrienden van het Airborne Museum uitgegeven. Deze was samengesteld door Jan Heij uit Hengelo. Daarna zijn er in de loop der jaren drie herdrukken met aanvulling uitgekomen. Intussen zijn veel nieuwe gegevens bekend geworden mede doordat archieven toegankelijker zijn dan voorheen.

Een team van ruim 12 amateur-historici uit binnen- en buitenland heeft enkele jaren onder leiding van Geert Maassen en Philip Reijders intensief gewerkt om samen met Jan Heij de bestaande Roll of Honour aan te vullen en te corrigeren . Het resultaat is een in feite geheel nieuwe uitgave die ook weer uitgebracht wordt door deVereniging Vrienden van het Airborne Museum.

Er zijn 24 nieuwe namen met bijbehorende gegevens opgenomen, 10 namen zijn vervallen omdat ze niet bij de Slag om Arnhem betrokken waren of niet tijdens of ten gevolge van de gevechtshandelingen overleden zijn.
De cijfers van Appendix A geven aan dat 1915 mannen, inclusief 243 van de luchtmacht en 82 Air Despatchers, om het leven kwamen. Slechts bij ruim 570 van hen zijn de teksten niet veranderd sinds de vorige uitgave.
Veel aanvullende gegevens werden toegevoegd over degenen die in Duitsland in kampen of ziekenhuizen stierven.
Nieuwe informatie werd gevonden in de z.g. ‘casualty files’ in de National Archives in Londen. Oorspronkelijke Poolse militaire documenten in The Polish Institute and Sikorski Museum werden geraadpleegd.
De gegevens over de gewonden in Apeldoornse ziekenhuizen werden op een rijtje gezet, en voor dit boek beschikbaar gesteld.
De archieven van de Commonwealth War Graves Commission werden grondig nageplozen.

Er is een hoofdstuk over de onbekende soldaten toegevoegd. Ruim 280 graven van onbekende militairen zijn op dit moment bekend waarvan 240 op het Arnhem Oosterbeek War Cemetery. De door Jan Hey vervaardigde tabel (Appendix A) laat zien dat 424 militairen nog worden vermist. Het voorgaande betekent dus dat de menselijke resten van ongeveer 140 leden van militairen die betrokken waren bij de Slag om Arnhem nimmer zijn aange­troffen of dat de vondst daarvan niet werd gemeld.

De Roll of Honour heeft een moderne lay-out en vormgeving gekregen. Er zijn 225 foto’s en andere illustratie opgenomen. Het boek telt 272 pagina’s.

Door sponsoring is de prijs van dit boek slechts € 24,95.

Het boek is te koop in het Airborne Museum in Oosterbeek en bij de plaatselijke boekwinkels in Oosterbeek. Ook is het boek te bestellen bij de Vereniging Vrienden van het Airborne Museum via info@vriendenairbornemuseum.nl of per telefoon 0318-638633.
De verzendkosten zijn € 7,50.

.

.

Jaargang 39, september 2011 nummer 3

G. van Maanen – De scherpe pen van Louis Raemaekers.
Van berustende Wageningse tekenleraar tot beroemde oorlogscartoonist.

T. Jansen – Wageningen door de bril van een historisch geograaf.
Interview met prof. drs. J.A.J. Vervloet.

G.L. Olinga – Vier generaties slagerij Elings.
Van spekslager tot keurslager.

A.C. Zeven – Uit het gemeentearchief deel 43.
Kerkzilver in 1726.
Onder de mantel.
Kosten, waaronder verhuiskosten van Hellevoetsluis naar Wageningen.
Bombam
Tafelkleden.
De galg.
De Waag.
Pruimenjaar 1758.

B. Treijtel – Oproep Oudheidkundige vereniging Ilpendam.
Wageningse kinderen naar Ilpendam, juli 1940.

A.C. Zeven – Waarom St. Victor in Wageningen?

A.G. Steenbergen – HerinneringsSteen Bowlespark.

Woensdag 29 juni heeft burgemeester van Rumund samen met Maurice Elzas, voorzitter van de stichting Joods Erfgoed Wageningen, de 1^e granieten HerinneringsSteen in Wageningen onthuld.

De steen is gelegd in de stoep voor het witte huis van Bowlespark 2.
In dit huis woonden voor- en tijdens de Tweede Wereldoorlog Jacobus Westland en Rachel Krasner. Jacobus Westland was een geboren en getogen Wageninger, Rachel Krasner kwam uit Londen. Zij woonden vanaf hun huwelijk in 1934 in deze woning aan het Bowlespark nummer 2.
Met gevaar voor eigen leven heeft het echtpaar veel Joodse lotgenoten een veilig onderkomen bezorgd gedurende de oorlogsjaren 1940-1943. Jacobus en Rachel moesten in 1943 zelf onderduiken en Jacobus is tijdens een inval op zijn onderduikadres gearresteerd en geëxecuteerd; zijn vrouw Rachel overleefde de bezettingstijd en vertrok op 1 december 1955 voorgoed naar Londen.

De onthulling van de 1^e HerinneringsSteen werd bijgewoond door Londense familieleden van Rachel Krasner en familieleden van Jacobus Westland.

De Stichting Joods Erfgoed Wageningen en omgeving heeft, naast haar andere taken en projecten, zich als doel gesteld om een aantal HerinneringsStenen te plaatsen op locaties in Wageningen die van belang zijn geweest voor de aanwezigheid van Joodse inwoners in de stad.
Sinds ongeveer 500 jaar heeft Wageningen een Joods bevolkingsdeel gehad. In de 20^ste eeuw tot de 2^e wereldoorlog een bijna constant deel van ongeveer 1% van de totale bevolking.
Daar is heden ten dage weinig van over. Het paar Joodse gezinnen die er nu nog wonen zijn voornamelijk “import”.
Toch heeft het Joodse bevolkingsdeel in het verleden een markante rol in de lokale gemeenschap gehad, zowel in de middenstand als in de arbeidende bevolking.

De Stichting Joods Erfgoed Wageningen e.o. heeft zich voorgenomen, hierin gesteund door de burgemeester, historisch belangrijke plekken van Joodse oorsprong in de stad markeren met een granieten stoeptegel met inscriptie, zodat volgende generaties zich een beeld zullen kunnen vormen van dat deel van de geschiedenis van de stad.

http://www.joodserfgoedwageningen.nl/